Αστάθεια Ώμου

Η αστάθεια ώμου είναι η κατάσταση κατά την οποία η κεφαλή του βραχιονίου δεν παραμένει σταθερά κεντραρισμένη μέσα στην ωμογλήνη κατά τις κινήσεις του άνω άκρου. Μπορεί να εμφανιστεί μετά από ένα τραυματικό εξάρθρημα ή υπεξάρθρημα, αλλά σε ορισμένους ασθενείς σχετίζεται με αυξημένη χαλαρότητα των συνδέσμων ή επαναλαμβανόμενη καταπόνηση της άρθρωσης.

Η αστάθεια μπορεί να προκαλεί αίσθημα ότι ο ώμος «φεύγει από τη θέση του», ανασφάλεια σε συγκεκριμένες κινήσεις, πόνο ή επαναλαμβανόμενα επεισόδια εξαρθρήματος. Η αντιμετώπιση εξαρτάται από τον τύπο και την αιτία της αστάθειας, την ηλικία, τη δραστηριότητα του ασθενούς και τις βλάβες που έχουν προκληθεί στις δομές της άρθρωσης.

Τι είναι η αστάθεια ώμου;

Ο ώμος διαθέτει πολύ μεγάλο εύρος κίνησης, γεγονός που τον καθιστά ταυτόχρονα μία άρθρωση με ιδιαίτερες απαιτήσεις σταθερότητας.

Η κεφαλή του βραχιονίου συγκρατείται στην ωμογλήνη με τη συμβολή του αρθρικού θυλάκου, των συνδέσμων, του επιχείλιου χόνδρου και των μυών που περιβάλλουν την άρθρωση.

Όταν αυτοί οι μηχανισμοί δεν επαρκούν, μπορεί να εμφανιστεί αστάθεια ώμου. Η κεφαλή του βραχιονίου μπορεί να μετακινείται υπερβολικά χωρίς να εξέρχεται πλήρως από την άρθρωση ή να προκαλείται πραγματικό εξάρθρημα.

Η αστάθεια επομένως δεν είναι απαραίτητα ένα μεμονωμένο επεισόδιο. Σε ορισμένους ασθενείς εξελίσσεται σε χρόνιο ή υποτροπιάζον πρόβλημα.

Ποια είναι τα αίτια της αστάθειας ώμου;

Μία από τις συχνότερες αιτίες είναι ένα τραυματικό εξάρθρημα του ώμου.

Κατά τη διάρκεια του εξαρθρήματος μπορεί να τραυματιστούν οι σύνδεσμοι, ο αρθρικός θύλακος ή ο επιχείλιος χόνδρος που συμβάλλουν στη σταθερότητα της άρθρωσης.

Άλλες πιθανές αιτίες ή παράγοντες είναι:

• προηγούμενο εξάρθρημα ή υπεξάρθρημα,
• επαναλαμβανόμενες κινήσεις πάνω από το ύψος της κεφαλής,
• αθλητικές δραστηριότητες με μεγάλη επιβάρυνση του ώμου,
• αυξημένη συνδεσμική χαλαρότητα,
• ανεπαρκής νευρομυϊκός έλεγχος,
• τραυματισμοί του αρθρικού θυλάκου ή του επιχείλιου χόνδρου.

Η αιτία είναι σημαντικό να προσδιορίζεται, επειδή ένας νεαρός αθλητής μετά από τραυματικό εξάρθρημα μπορεί να χρειάζεται διαφορετική αντιμετώπιση από έναν ασθενή με γενικευμένη χαλαρότητα χωρίς ιστορικό σοβαρού τραυματισμού.

Ποια είναι τα συμπτώματα της αστάθειας ώμου;

Η αστάθεια δεν προκαλεί πάντα συνεχή πόνο. Πολλοί ασθενείς περιγράφουν περισσότερο ένα αίσθημα ανασφάλειας ή ότι ο ώμος πρόκειται να «βγει» σε συγκεκριμένες θέσεις. Τα συμπτώματα μπορεί να περιλαμβάνουν:

• αίσθημα ότι ο ώμος «φεύγει» ή μετακινείται,
• επαναλαμβανόμενα υπεξαρθρήματα,
• επαναλαμβανόμενα εξαρθρήματα,
• πόνο σε συγκεκριμένες κινήσεις,
• φόβο κατά την ανύψωση ή έξω στροφή του χεριού,
• μειωμένη απόδοση σε αθλητικές δραστηριότητες,
• αίσθημα αδυναμίας ή μειωμένου ελέγχου του άνω άκρου.

Τα συμπτώματα μπορεί να είναι ιδιαίτερα εμφανή σε αθλήματα όπως κολύμβηση, βόλεϊ, μπάσκετ, τένις ή αθλήματα επαφής.

Ποια είναι η σχέση μεταξύ εξαρθρήματος και χρόνιας αστάθειας;

Ένα εξάρθρημα ώμου μπορεί να αποτελέσει το πρώτο επεισόδιο μιας μελλοντικής υποτροπιάζουσας αστάθειας, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι θα συμβεί σε κάθε ασθενή.

Κατά το εξάρθρημα μπορεί να τραυματιστούν οι σταθεροποιητικές δομές της άρθρωσης. Εάν αυτές δεν επουλωθούν επαρκώς ή υπάρχουν σημαντικές συνοδές βλάβες, ο ώμος μπορεί να παραμείνει ευάλωτος σε νέα επεισόδια. Ο κίνδυνος υποτροπής επηρεάζεται από παράγοντες όπως:

• η ηλικία,
• το επίπεδο αθλητικής δραστηριότητας,
• το είδος του αθλήματος,
• ο αριθμός προηγούμενων επεισοδίων,
• η παρουσία βλάβης του επιχείλιου χόνδρου,
• πιθανή οστική απώλεια.

Τα επαναλαμβανόμενα εξαρθρήματα δεν πρέπει να θεωρούνται απλώς ως μεμονωμένα περιστατικά που κάθε φορά «μπαίνουν στη θέση τους». Με κάθε νέο επεισόδιο μπορεί να προκαλούνται πρόσθετες βλάβες στην άρθρωση.

Τύποι αστάθειας ώμου

Πρόσθια αστάθεια

Η πρόσθια αστάθεια ώμου είναι η συχνότερη κατεύθυνση τραυματικής αστάθειας. Σε αυτή την περίπτωση η κεφαλή του βραχιονίου έχει τάση να μετακινείται προς τα εμπρός σε σχέση με την ωμογλήνη.

Συχνά εμφανίζεται μετά από πρόσθιο εξάρθρημα, ιδιαίτερα όταν το χέρι βρίσκεται σε απαγωγή και έξω στροφή.

Κατά τον αρχικό τραυματισμό μπορεί να υποστούν βλάβη σημαντικές δομές σταθεροποίησης του ώμου. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η βλάβη Bankart, κατά την οποία τραυματίζεται ο επιχείλιος χόνδρος στην πρόσθια-κάτω περιοχή της ωμογλήνης.

Μπορεί επίσης να συνυπάρχουν οστικές βλάβες της κεφαλής του βραχιονίου ή της ωμογλήνης. Η παρουσία και η έκτασή τους έχουν σημασία όταν σχεδιάζεται η θεραπεία της υποτροπιάζουσας αστάθειας.

Οπίσθια αστάθεια

Η κεφαλή του βραχιονίου παρουσιάζει παθολογική μετατόπιση προς τα πίσω. Είναι λιγότερο συχνή από την πρόσθια αστάθεια και μπορεί να σχετίζεται με συγκεκριμένους μηχανισμούς τραυματισμού ή επαναλαμβανόμενη καταπόνηση.

Πολυκατευθυντική αστάθεια

Ο ώμος παρουσιάζει υπερβολική μετατόπιση προς περισσότερες από μία κατευθύνσεις. Συχνά σχετίζεται περισσότερο με αυξημένη χαλαρότητα και διαταραχή του δυναμικού ελέγχου της άρθρωσης παρά με ένα μεμονωμένο τραυματικό εξάρθρημα.

Η διάκριση έχει σημασία, καθώς η θεραπεία δεν είναι ίδια για όλους τους τύπους αστάθειας.

Πώς γίνεται η διάγνωση;

Η διάγνωση ξεκινά από ένα λεπτομερές ιστορικό. Ιδιαίτερη σημασία έχουν το πρώτο επεισόδιο, ο μηχανισμός τραυματισμού, ο αριθμός των εξαρθρημάτων ή υπεξαρθρημάτων και οι κινήσεις που προκαλούν αίσθημα αστάθειας.

Κατά την κλινική εξέταση αξιολογούνται:

• το εύρος κίνησης,
• η μυϊκή δύναμη,
• η χαλαρότητα της άρθρωσης,
• η κατεύθυνση της αστάθειας,
• ο έλεγχος της ωμοπλάτης,
• η παρουσία χαρακτηριστικού αισθήματος ανασφάλειας σε συγκεκριμένες θέσεις.

Οι ακτινογραφίες μπορούν να αναδείξουν οστικές αλλοιώσεις ή συνέπειες προηγούμενου εξαρθρήματος.

Η μαγνητική τομογραφία μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την αξιολόγηση του επιχείλιου χόνδρου, του αρθρικού θυλάκου και άλλων μαλακών μορίων. Σε περιπτώσεις όπου χρειάζεται λεπτομερής εκτίμηση οστικής απώλειας μπορεί να απαιτηθεί αξονική τομογραφία.

Ο Δρ. Θωμάς Κωστάκος, με εμπειρία στην αντιμετώπιση αθλητικών κακώσεων, αξιολογεί όχι μόνο την παρουσία αστάθειας αλλά και τον μηχανισμό που την προκαλεί, καθώς αυτός επηρεάζει καθοριστικά την επιλογή θεραπείας.

Πώς αντιμετωπίζεται η αστάθεια ώμου;

Η θεραπεία της αστάθειας ώμου μπορεί να είναι συντηρητική ή χειρουργική. Δεν απαιτεί κάθε ασθενής επέμβαση. Η επιλογή εξαρτάται από:

• την αιτία και την κατεύθυνση της αστάθειας,
• εάν έχει προηγηθεί τραυματικό εξάρθρημα,
• τον αριθμό των επεισοδίων,
• την ηλικία,
• τις αθλητικές και επαγγελματικές απαιτήσεις,
• τις βλάβες του επιχείλιου χόνδρου και των συνδέσμων,
• την παρουσία οστικών βλαβών.

Σε περιπτώσεις χωρίς σημαντικές δομικές βλάβες ή όταν το προφίλ του ασθενούς το επιτρέπει, μπορεί να επιλεγεί αρχικά συντηρητική αντιμετώπιση.

Αστάθεια Ώμου και Φυσικοθεραπεία

Η φυσικοθεραπεία έχει σημαντικό ρόλο στη συντηρητική αντιμετώπιση, ιδιαίτερα σε ασθενείς στους οποίους η αστάθεια σχετίζεται με μυϊκό έλεγχο ή αυξημένη χαλαρότητα.

Το πρόγραμμα μπορεί να επικεντρώνεται στην:

• ενδυνάμωση του στροφικού πετάλου,
• ενδυνάμωση των σταθεροποιητών της ωμοπλάτης,
• βελτίωση του νευρομυϊκού ελέγχου,
• ιδιοδεκτικότητα,
• σταδιακή επανεκπαίδευση λειτουργικών και αθλητικών κινήσεων.

Στόχος δεν είναι απλώς η δημιουργία «δυνατότερων μυών», αλλά η βελτίωση του δυναμικού ελέγχου της κεφαλής του βραχιονίου κατά την κίνηση.

Σε ασθενείς με σημαντικές ανατομικές βλάβες ή επαναλαμβανόμενα εξαρθρήματα, όμως, η φυσικοθεραπεία από μόνη της μπορεί να μην επαρκεί.

Πότε χρειάζεται χειρουργείο;

Η χειρουργική σταθεροποίηση μπορεί να εξεταστεί όταν υπάρχουν επαναλαμβανόμενα επεισόδια αστάθειας, σημαντικές δομικές βλάβες ή υψηλός κίνδυνος υποτροπής.

Ιδιαίτερα σημαντικοί παράγοντες είναι η ηλικία, η συμμετοχή σε αθλήματα επαφής ή υψηλών απαιτήσεων και η παρουσία οστικής απώλειας.

Σε κατάλληλες περιπτώσεις μπορεί να πραγματοποιηθεί αρθροσκόπηση ώμου, με αποκατάσταση του επιχείλιου χόνδρου και του θυλακοσυνδεσμικού μηχανισμού.

Όταν υπάρχει σημαντική οστική βλάβη, μπορεί να απαιτείται διαφορετική χειρουργική στρατηγική. Για αυτό η επιλογή επέμβασης πρέπει να βασίζεται στη συγκεκριμένη ανατομία της βλάβης και όχι απλώς στη διάγνωση «αστάθεια ώμου».

Πώς γίνεται η αποκατάσταση μετά από χειρουργική σταθεροποίηση;

Μετά από χειρουργική αντιμετώπιση ακολουθεί οργανωμένο πρόγραμμα αποκατάστασης. Αρχικά προστατεύονται οι δομές που έχουν αποκατασταθεί και στη συνέχεια επανέρχεται προοδευτικά η κινητικότητα. Ακολουθούν ενδυνάμωση, βελτίωση του νευρομυϊκού ελέγχου και σταδιακή επιστροφή σε περισσότερο απαιτητικές δραστηριότητες.

Η επιστροφή στον αθλητισμό δεν καθορίζεται αποκλειστικά από το χρονικό διάστημα που έχει περάσει. Αξιολογούνται επίσης η δύναμη, η σταθερότητα, το εύρος κίνησης και η δυνατότητα πραγματοποίησης των κινήσεων που απαιτεί το συγκεκριμένο άθλημα.

Μπορεί ο ασθενής να επιστρέψει στον αθλητισμό;

Σε πολλές περιπτώσεις είναι δυνατή η επιστροφή στην αθλητική δραστηριότητα μετά την κατάλληλη θεραπεία και αποκατάσταση.

Η διαδικασία πρέπει όμως να είναι σταδιακή και εξατομικευμένη, ιδιαίτερα σε αθλήματα επαφής ή δραστηριότητες με επαναλαμβανόμενες κινήσεις πάνω από το κεφάλι.

Πριν την πλήρη επιστροφή είναι σημαντικό να έχουν αποκατασταθεί επαρκώς η δύναμη, η κινητικότητα και ο δυναμικός έλεγχος της άρθρωσης και να μην υπάρχει σημαντικό αίσθημα αστάθειας κατά τις αθλητικές κινήσεις.

Εξατομικευμένη αντιμετώπιση της αστάθειας ώμου

Δύο ασθενείς με «αστάθεια ώμου» μπορεί να έχουν εντελώς διαφορετικό πρόβλημα. Ο ένας μπορεί να παρουσιάζει αυξημένη χαλαρότητα χωρίς σημαντική δομική βλάβη, ενώ ο άλλος επαναλαμβανόμενα εξαρθρήματα μετά από τραυματική βλάβη του επιχείλιου χόνδρου.

Ο Δρ. Θωμάς Κωστάκος, Ορθοπαιδικός Χειρουργός, με εμπειρία στις αθλητικές κακώσεις, αξιολογεί το ιστορικό, την κατεύθυνση της αστάθειας και τα απεικονιστικά ευρήματα, ώστε να καθοριστεί εάν ενδείκνυται συντηρητική αποκατάσταση ή χειρουργική σταθεροποίηση.

Στόχος είναι η αποκατάσταση ενός σταθερού και λειτουργικού ώμου και η ασφαλής επιστροφή του ασθενούς στις καθημερινές ή αθλητικές του δραστηριότητες.

Συχνές Ερωτήσεις για Αστάθεια Ώμου